Sau một ngày dài làm việc, nắng nóng bụi đường, cả người mệt mỏi nhơ nhớp, còn gì thoải mái bằng được tắm mình trong làn nước mát. Dòng nước lăn trên da như mát-xa, vỗ về cơ thể, cuốn trôi bao nhiêu khói bụi mồ hôi, cả người nhẹ nhõm sảng khoái. Cảm giác sạch sẽ mát mẻ xen lẫn với sự thư thái. Thì ra nước đâu chỉ làm sạch cơ thể mà còn gột rửa cả những mệt nhọc, làm dịu mát tâm hồn.
Ở bên trong cơ thể, nước cũng là một phần tất yếu của sự sống, là môi trường cho các phản ứng bên trong cơ thể. Không đủ nước, cơ thể dễ bệnh, dễ nhiễm trùng.
Trong thời tiết mùa hè nóng nực, ánh mặt trời như lửa đốt, số ca đột quỵ do nắng nóng, sốc nhiệt liên tục tăng. Nước chính là đối trọng để giữ cho cơ thể khỏe mạnh. Lúc này việc uống đủ nước và theo dõi màu nước tiểu trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Thiếu hay thừa nước đều không tốt. Bình quân mỗi người cần 40ml/kg cân nặng. Tuỳ thuộc vào cường độ vận động, môi trường làm việc và thời tiết mà lượng nước này có sự xê dịch. Nhìn chung nếu nước tiểu vàng nhạt như màu rơm thì bạn đang đủ nước. Vàng đậm như nước trà thì bạn đang thiếu nước, và trong suốt không màu là hơi dư nước rồi đó. Ngoại trừ buổi sáng sớm khi vừa ngủ dậy màu nước tiểu sẽ đậm hơn trong ngày, đó là tự nhiên.
Thiếu nước đã vậy, mất nước còn rắc rối hơn. Mất nước lại thường đi kèm với mất điện giải, gây rối loạn điện giải bên trong cơ thể. Có nhiều lý do khiến chúng ta có thể bị mất nước. Chẳng hạn như ra mồ hôi ồ ạt. Hoặc tiêu chảy, rối loạn tiêu hoá là vấn đề thường gặp trong mùa nắng nóng.
Hồi xưa có một lần mình bị rối loạn tiêu hoá, tiêu chảy liên tục 3-4 lần. Trong người chỉ hơi mệt một chút, cảm giác không có gì nghiêm trọng, cho đến khi mình đi ngang qua cái gương và thấy hai mắt đột nhiên trũng sâu. Thử véo da thấy giảm đàn hồi so với bình thường (*). Phòng khi để lâu có thể xuất hiện các triệu chứng nặng hơn, mình pha oresol uống ngay (**). Hồi xưa chưa có nhiều loại oresol như bây giờ, vị cứ lờ lợ hơi khó uống nhưng thật hữu dụng. Sau khi bổ sung oresol chỉ một lúc sau mắt mình hết trũng, da bình thường trở lại và cơn tiêu chảy cũng dứt.
Chúng ta rất dễ bỏ qua các dấu hiệu cho đến khi tình trạng mất nước trở nên nghiêm trọng hơn. Bạn có thể bỏ túi một vài dấu hiệu mất nước cần lưu ý nhé:
– (*) Nếp véo da mất chậm hoặc rất chậm: khi mất nước da sẽ giảm đàn hồi, nếu véo da một khu vực bất kỳ mà vùng da đó chậm trở lại bình thường (nhưng vẫn dưới 2 giây) hoặc rất chậm (trên 2 giây) chứng tỏ cơ thể mất nước nặng
– Mắt trũng hoặc rất trũng
– Tiểu ít, nước tiểu sậm màu
– Người vật vã hoặc li bì
– Đau đầu, chóng mặt kèm tăng nhịp tim, hạ huyết áp (rối loạn điện giải)
– v.v…
(**) Oresol là loại thuốc có tác dụng bù nước và chất điện giải bị mất trong các trường hợp: Tiêu chảy cấp, nôn mửa, sốt cao, hay khi hoạt động thể lực, làm việc lâu trong môi trường nắng nóng… Oresol nên có trong tủ thuốc gia đình, là giải pháp nhanh chóng tiện lợi trong tình huống khẩn cấp.
Thế lỡ khẩn cấp mà không có oresol trong nhà thì sao? Thì bạn có thể tự pha nước điện giải theo công thức của WHO: 1 lít nước lọc + 1 muỗng cafe muối ăn (5g) + 8 muỗng cafe đường (40g). Nước điện giải là phương án thay thế, phù hợp với các trường hợp mất nước nhẹ và trung bình, hiệu quả có thể không tối ưu như oresol nha. Điều quan trọng nhất khi pha oresol hay nước điện giải là phải pha đúng tỷ lệ thì mới có tác dụng, và chỉ nên sử dụng trong vòng 24 giờ.
Hầu hết các trường hợp mất nước đều có thể tự xử lý bằng cách bù nước tại nhà, tuy nhiên nếu mất nước nghiêm trọng và kéo dài (trên 24 giờ), có các triệu chứng vật vã hoặc ngủ li bì, tăng nhịp tim, hạ huyết áp… bạn nên đến bệnh viện càng sớm càng tốt nha.
Để chăm sóc cơ thể cho đủ nước cũng cần trang bị vài điều cơ bản như thế. Hôm nay đã nói khá nhiều về nước rồi. Mời bạn nghỉ tay và thong thả uống một ngụm nước nha. Chúc bạn mát mẻ như nước!
Y sĩ YHCT Kiều Oanh
Tp.HCM, 20/04/2024
Tài liệu tham khảo:
– Oral rehydration therapy for treatment of diarrhoea in the home
Yoga HVSK 