Bài học từ “mối quan hệ” với Viêm mũi dị ứng

Nếu bạn:

• Mỗi sáng ngủ dậy, nhất là vào mùa lạnh, hoặc cứ hễ thay đổi thời tiết hoặc một cơn gió, một cơn mưa thoáng qua thì cơ thể, đặc biệt cái mũi như biến thành máy dự báo: hắt xì như được mùa, có khi đến cả mấy chục phút không ngưng
• Hắt xì nhiều đã khó chịu, còn ngứa mũi, chảy mũi có khi nghẹt đặc nên không thể thở bình thường được
• Cho nên mỗi khi vào trong phòng máy lạnh thì trùm đầu, trùm mặt như đang ở xứ tuyết
• Mỗi khi hắt xì xong thì đầu óc cũng mơ mơ hồ hồ, có khi còn ngứa mắt mở không nổi, cảm thấy cả thân người mệt hẳn, thế là hôm đó cũng chẳng làm được việc gì mấy…

…nghe những điều này mà thấy bản thân mình trong đó thì có thể bạn cũng giống mình – “sống chung” với Viêm mũi dị ứng (VMDU) khá lâu rồi hen ^_^

Mình cũng thế, mình đã quen từ nhỏ, ba mẹ và em mình cũng bị. Ban đầu thì bị nhẹ thôi, cho nên cũng không để ý mấy, lớn lên ngày càng rõ hơn, nhất là những năm gần đây, khi bắt đầu qua 25, 30 tuổi.

Mình đã từng cho rằng đây là bệnh mãn tính, bị rồi thì không chữa được, mà cũng nghĩ là nó không phải bệnh nguy hiểm gì nên cứ sống chung thôi.

Cứ thế, sẽ là “tại thời tiết”, “tại cơ địa”, “tại bụi”, “tại không khí không sạch”,…  gây nên những khó chịu cho mình. Cho đến khi mình có nhiều trải nghiệm về sức khỏe hơn, tìm hiểu thêm để có cái nhìn đầy đủ hơn về chính sức khỏe của mình và về VMDU, thì mình bắt đầu nhận ra có “lối thoát” cho mối quan hệ này, mình không còn đổ lỗi tại ông trời hay các đối tượng khác nữa.

VMDU không phải là bệnh nguy hiểm, thường cũng không diễn ra dài do đó những ai bị VMDU thường xem nhẹ, nghĩ rằng qua 1 vài giờ sẽ ổn. Tuy nhiên, VMDU ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của những người đang phải “sống chung” với nó. Thêm vào đó, ai mà ngờ rằng vài năm sau các triệu chứng bắt đầu xuất hiện thường xuyên hơn, mức độ nặng hơn, và kéo dài hơn. Bạn nghĩ xem khi phải “dành cả thanh xuân” để hắt xì, mệt mỏi, thì mình có được bao nhiêu thời gian khỏe khoắn, minh mẫn để làm việc và tận hưởng thời gian bên người thân? Cho nên mối quan hệ chung sống này có vẻ không được hạnh phúc cho lắm ^_^

1. Đầu tiên phải khẳng định là viêm mũi dị ứng diễn ra trên cơ thể có sự nhạy cảm nhất định với các tác nhân như bụi, lông động vật, phấn hoa, mức độ lạnh, nóng của không khí, độ ẩm (nói chung chung là thay đổi thời tiết),… Cho nên khi gặp các tác nhân này, mũi sẽ bảo vệ cơ thể bằng phản ứng hắt hơi để đẩy “vật lạ” ra ngoài, cũng như nhắc nhở mình cần có động thái phù hợp để bảo vệ cơ thể.

Nhưng nếu cơ thể mình quá nhạy cảm, cho dù chỉ là tác nhân nhỏ nhưng cơ thể lại có những phản ứng thái quá, khiến cho mình thường xuyên gặp phiền phức thì có lẽ cũng nên quan sát kỹ hơn ở cơ thể mình xem sao.

2. Mình từng có thời gian sức khỏe giảm sút nên đã tìm đến yoga với mong muốn cải thiện tổng trạng sức khỏe – thông qua đó mình có nhiều cơ hội quan sát cơ thể, dần điều chỉnh lại một số thói quen trong sinh hoạt hàng ngày cả lẫn về thể chất và tinh thần. Và theo thời gian, những triệu chứng của VMDU dần ít xuất hiện, xuất hiện cũng kéo dài trong chốc lát rồi hết. Từ đó mình mới nghiêm túc nhìn lại những thói quen của chính mình đã gián tiếp khiến cho VMDU trở nên dai dẳng khó chịu và ngày càng nặng hơn thời gian trước đó.

Thông qua quá trình quan sát, theo dõi trong nhiều năm, mình nhận ra khoảng thời gian trước mình có một số thói quen:

• Thức khuya thuộc hàng lâu năm, khuya với mình tức là từ 11h trở đi
  • Thường để cơ thể “làm việc” quá sức, “làm việc” ở đây bao gồm cả công việc và những hoạt động giải trí tiêu hao năng lượng, ngay cả với ngồi một chỗ lướt điện thoại vào đêm khuya
  • Mình ngồi nhiều, ít vận động ở cả công ty và ở nhà
  • Tùy ý thích uống các món nước uống có đá, ăn uống cũng tùy thuận tiện

Và dĩ nhiên là trong quá trình đó, không chỉ VMDU xuất hiện nhiều lên mà còn xuất hiện chung với đau mỏi vai cổ gáy, đau lưng, hay bị cảm vặt, ngủ vẫn đủ giờ nhưng sáng dậy thì mệt mỏi.

3. Khi bắt đầu đến với yoga, mình bắt đầu cảm nhận rõ hơn khi nào thì cơ thể mình cần được nghỉ ngơi và lúc đó thấy ra là cái cảm giác muốn làm thêm, chơi thêm là do ý muốn của tâm trí chứ không phải điều cơ thể cần. Thế là tập thói quen ngủ sớm hơn, đúng giờ là tạm gác lại để cơ thể và tâm trí nghỉ ngơi, nói cách khác là tập “giờ nào việc đó” như ông bà mình vẫn dạy.

Việc điều chỉnh giờ ngủ ban đầu không hề dễ, vì thói quen đã ăn sâu, cả cơ thể và tâm trí luôn. Cho nên mình phải tập điều chỉnh giờ giảm khoảng 10-15’, ráng duy trì trong 1-2 tháng để cơ thể quen với nhịp điệu mới cũng như sắp xếp lối làm việc, sinh hoạt nói chung, rồi sau đó tiếp tục giảm tiếp 10-15’ nữa cộng thêm điều chỉnh giờ dậy sớm dần lên. Đến bây giờ cơ thể cũng đã quen, 10h là mình đã yên vị trên giường và tắt điện thoại để đi vào giấc ngủ. Và cảm nhận được sự khác biệt khi duy trì việc ngủ sớm, cảm nhận tâm trí sáng rõ hơn, cảm xúc cũng ổn định hơn.

4. Mình cũng quan sát được cơ thể mình không cần các thức uống lạnh, đôi khi chỉ vì thuận tiện, hoặc cảm giác thèm nhất thời. Vì có nhiều lúc uống 1 ngụm ly đá lạnh hoặc sinh tố thôi là không chịu nổi rồi. Thế rồi mình tập uống nước ở nhiệt độ thường hoặc chọn đồ uống ấm nóng. Và sau khoảng vài tuần, mình cảm thấy dễ chịu hơn. Mình nhận ra đôi khi cảm giác nóng đó là cảm giác nhất thời, chỉ cần mình uống thêm nước lọc bình thường và ngồi hít thở một lát đã có thể làm dịu cảm giác đó, chứ không nhất thiết cần 1 ly đá lạnh. Hoặc nếu nóng hơn thì có thể chọn các món thức uống có tính mát sẵn mà không cần đá, ví dụ nước dừa (phù hợp sau khi đi nắng nóng), rau má, sương sâm,…

5. Hồi mình 25 tuổi, đi làm văn phòng, mình từng có một trải nghiệm: đó là có một khoảng thời gian sau một ngày đi làm về, cuối ngày được ngả lưng trên giường, mình có một cảm giác vừa đau nhức ê ẩm vừa thoải mái, nói chung là “phê”. Cái cảm giác mâu thuẫn này kéo dài nhiều tuần, và nó khiến mình nhận ra nguyên cả một ngày làm việc mình đã không hề để ý đến cảm giác trên cơ thể mình. Tâm trí mải mê chạy theo công việc và những thứ bên ngoài, chỉ đến cuối ngày khi nằm trên giường mình mới cảm nhận được, khi mà cơ thể đã rã rời.

Nhìn kỹ lại thì không chỉ cảm giác đau lưng, mà đến lượng nước uống trong ngày, cảm giác muốn đi tiểu mình cũng có thể bỏ qua, chỉ đến khi tới giới hạn chịu đựng rồi mới để ý.

Kể từ đó mình thực tập cho mình những “khoảng dừng” – cũng gọi là mini-break (từ này mượn của một người chị) – để mình có thể thường xuyên cảm nhận những cảm giác chân thật trên cơ thể mình và chăm sóc cơ thể trước khi nó la lên. Đó là cứ khoảng tầm 1-2 tiếng mình sẽ dành cho mình khoảng vài phút đứng dậy đi lại, vận động nhẹ nhàng, uống nước, nhìn ra xa.

Cũng khoảng thời gian đó mình bắt đầu đến với yoga.

Khi tập luyện với cường độ vừa đủ, liên tục, mình bắt đầu cảm nhận được sức bền, sức mạnh và sự dẻo dai của cơ thể tăng lên. Cơ thể có nhiều năng lượng hơn, hơi thở sâu hơn, bớt những nhức mỏi âm ỉ khắp cơ thể của dân văn phòng, hoặc nếu có thì mình cũng có cách cải thiện nhanh hơn.

Quay lại với VMDU, khi có dịp ngồi nhìn lại, thì mình nhận ra bây giờ tần suất xuất hiện các triệu chứng VMDU của mình đã giảm 80-90%, hoặc nếu có thì cũng qua nhanh hơn nhiều. Và mình nhận ra dường như mình đã có “lối thoát” cho mối quan hệ với bạn VMDU ^_^.

Cùng với quá trình tìm hiểu thêm các góc nhìn Tây Y, Đông Y, mình tự rút ra vài điều:

• Không phủ nhận cơ thể mình vốn nhạy cảm với các tác nhân. Nhưng không xem tình trạng đó là mãi mãi rồi lấy làm cái cớ để không chủ động cải thiện. Và hoàn toàn có thể cải thiện ít nhiều bằng cách thay đổi trong thói quen, lối sống của mình.
  • Một giấc ngủ sớm/đúng giờ, đủ giờ vô cùng quan trọng trong việc phục hồi chức năng của cơ thể (cụ thể ở đây là chức năng hô hấp).
  • Cơ thể cần vận động hợp lý nó mới có thể tiếp tục “sống”. Duy trì vận động đủ lượng, đủ cường độ, đủ tần suất, phù hợp sức khỏe của bản thân giúp tăng năng lượng sống cho cơ thể, thúc đẩy các chức năng của cơ thể vận hành đúng.
  • Và điều rất quan trọng là thực tập cảm nhận cơ thể thường xuyên, để lắng nghe cái gì cơ thể “cần”, cái gì là cái “muốn” của các giác quan.
  • Một điểm thêm là nếu quan sát và ghi nhận kỹ hơn, thì thực ra mỗi lần xuất hiện triệu chứng VMDU sẽ đi kèm với các triệu chứng khác nhau, tức là có thể nguyên nhân khác nhau chứ không đánh đồng tất cả đều là một kiểu. Khi đó mình sẽ dễ dàng cải thiện hơn.

Bây giờ thì mình cảm thấy rất biết ơn “mối quan hệ lâu năm” này, nhờ đó mình được nhìn lại quá trình chuyển biến sức khỏe của mình. Mỗi sự thực tập để cải thiện sức khỏe đối với mình không chỉ có ý nghĩa về thể chất. Hơn cả là khi nhìn lại, mình nhận ra là thực tập quan sát, cảm nhận, ghi nhận rồi ứng xử phù hợp cũng là một phần trong những thực tập căn bản của việc hành thiền.

Một vài ghi nhận của cá nhân, cảm ơn bạn đã đọc tới dòng này. Hi vọng nếu bạn cũng có một mối quan hệ tương tự như mình thì sẽ có chút động lực để giúp mối quan hệ trở nên lành mạnh hơn ^_^

TP Hồ Chí Minh, Ngày 30 tháng 12 năm 2023

HLV Nguyễn Thị Hải Dương