Ăn uống theo mùa thì ngon và lành.
Ngon vì đồ ăn tự nhiên, không qua xử lý công nghiệp thì còn tươi ngon, như là sầu riêng, xoài, mít, chuối, đu đủ mà chín cây, thơm ngon còn gì bằng.
Lành là vì đồ ăn tự nhiên rất phong phú, rất giàu dinh dưỡng, lại còn dễ hấp thu, như là mùa hè thì rất nhiều loại trái cây chín rộ với đủ màu sắc: chôm chôm, xoài, măng cụt, sầu riêng, thanh long, bơ, dưa hấu…
Cũng vậy, các bậc Tiền Y quan sát mùa màng cây cối, rồi quy nạp để sử dụng thuốc, mùa nào “thuốc” nấy:
– Thuốc loại Đồng Khí với vùng đất, khí hậu: là những loại cây thuốc bẩm thụ Khí của vùng đất đó. Như là vùng đất nhiều nắng gió và khô như Phan Rang thì trâm bầu rất thơm, chùm lé mọc rất tốt, chùm bao có màu đỏ ở Tuy Hòa Phú Yên. Nơi nhiều ẩm, sình lầy, trũng, ít nắng, dưới tán cây, nhiều nước thì lá lốt, lục bình, mã đề, bách thủy tiên rất thích sống.
– Thuốc loại Đối Khí với vùng đất, khí hậu: là những loại cây thích nghi với môi trường sống nhưng bằng cách chống chọi lại với khí của vùng đất đó. Như là vùng đất khô cằn nắng gió như Phan Rang, thì sẽ thấy những cây nhiều trấp dịch, có gai nhọn, có màu tối như tắc kè đá (ráng bay), nha đam, nho, thanh long, xương rồng…
– Quy nạp thuốc về Ngũ Hành, theo tiến trình Sinh – Trưởng – Hóa – Thu – Tàng.
Thí dụ mùa Xuân, mùa đâm chồi nảy lộc, cây cối có sức sống mạnh mẽ, đâm chồi nảy sinh sức sống mới, giai đoạn Sinh – hành Mộc. Đó chính là các vị thuốc: lúa lên mầm, rễ tranh, ngó bần, ngó sen, măng sậy, …
Mùa này (tháng 11/2023), Sài Gòn đang chuẩn bị hết mùa mưa, thời tiết đổi từ mưa lạnh và ẩm sang nắng và khô. Một loạt cây thuốc biểu lộ theo mùa: cỏ hôi vào đợt thơm nhất, lẻ bạn he hé bông hoa, đào tiên ra trái, chưn vịt sắp mọc um ngoài ruộng… và tất cả đều là những cây thuốc cho bệnh của mùa này.
Mùa nào, thuốc nấy.
– Ảnh minh họa:
. Lẻ bạn (Tradescantia discolor L’Hér.) đang ra hoa, ảnh chụp tại chùa Bửu Long, quận 9, SG tháng 10/2023.
. Chưn vịt (Sphaeranthus africanus L.): chưn vịt mọc hoang ở ruộng đối diện phòng khám anh Huỳnh chị Dung, Long Hựu Đông, Cần Đước, Long An.
. Cỏ hôi (Ageratum conyzoides (L.): mùa này thơm nhất! 
Tp.HCM, 02/11/2023
Y sĩ YHCT Quan Huấn
Yoga HVSK 